رفتن به بالا

تنها سایت خبری منطقه ترشیز که شامل شهرستانهای کاشمر،خلیل آباد و بردسکن می باشد که این سایت زیر نظر دفتر خبرگزاری صداوسیما می باشد

تعداد اخبار امروز : 10 خبر


  • یکشنبه ۴ خرداد ۱۳۹۹
  • الأحد ۱ شوال ۱۴۴۱
  • 2020 Sunday 24 May
-١٨(°C)
وزش باد (mph)
فشار (in)
محدوده دید (mi)
اشعه فرابنفش -
رطوبت (in)

علی نوری / از انگور به‌عنوان محصول اصلی ترشیز کهن از دیرباز تاکنون نام‌برده می‌شود اهالی ترشیز از این میوه بهشتی فراورده‌ها و محصولات متنوعی تهیه و تولید می‌کنند که می‌توان به آبغوره، سرکه، شیره و انواع کشمش اشاره کرد. در این میان همواره از کشمش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اقلام صادراتی ترشیز نام‌برده می‌شود […]

علی نوری / از انگور به‌عنوان محصول اصلی ترشیز کهن از دیرباز تاکنون نام‌برده می‌شود اهالی ترشیز از این میوه بهشتی فراورده‌ها و محصولات متنوعی تهیه و تولید می‌کنند که می‌توان به آبغوره، سرکه، شیره و انواع کشمش اشاره کرد. در این میان همواره از کشمش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اقلام صادراتی ترشیز نام‌برده می‌شود از همین رو کشمش سبز قلمی کاشمر از شهرتی پر اسم و آوازه در اقصی نقاط کشور و حتی خارج از کشور برخوردار است که عوامل متعددی موجب کیفیت بالا و یگانگی کشمش ترشیز هست یکی از دلایل این یکتایی می‌تواند شیوه متفاوت خشک‌کردن و نگهداری انگور نسبت به سایر نقاط کشور باشد چراکه برای این منظور از دیرباز مردم این کهن بوم با ساخت خانه باغ‌هایی خلاقانه انگور را خشک و تبدیل به کشمش می‌کنند این خانه باغ‌ها از معماری منحصربه‌فردی برخوردار هستند و می‌توان در مسیر جاده کاشمر به بردسکن انواع گوناگونی از آن‌ها را مشاهده نمود که همواره برای هر مسافر و گردشگری شکل و معماری این خانه‌ها جای سؤال و تعجب دارد.

باغ در فرهنگ ایرانی همواره تمثیلی از بهشت است و باغبانان ترشیز با توجه به اینکه باغاتشان بیشتر کاربری تولید میوه داشته و دارد تا جای امکان از لطافت و ذوق خود بهره گرفته‌اند و باغ و خانه باغ‌هایی همراه باذوق هنری ساخته‌اند آنان خانه باغ را به‌عنوان منبع اصلی نگه‌داری محصولشان می‌دانند و همواره هوشمندانه‌ترین روش‌ها را برای ساخت خانه باغ بکار می‌گیرند تا به بهترین نحو ممکن بتوانند انگور را کشمش سبز نمایند.
با گذر در کوچه‌باغ‌های ترشیز می‌توان خانه باغ‌هایی قدیمی و امروزی را در کنار هم دید که قدمت بعضی از این خانه باغ‌ها به بالای دویست سال هم می‌رسد و همچنان استوارند و مورداستفاده قرار می‌گیرند باوجوداینکه شکل خانه باغ‌های انگور نسبت به گذشته دستخوش تغییراتی گشته اما همچنان می‌توان شباهت‌هایی بین شکل سنتی و امروزی آن‌ها پیدا کرد چراکه ساخت آن‌ها از اصول و اسلوب معینی پیروی می‌کند که در زیر به برخی از این موارد اشاره می‌شود.

موقعیت‌یابی خانه باغ

موقعیت خانه باغ با توجه به سه موضوع تابش آفتاب، وزش باد و نحوه دسترسی به سایر نقاط باغ انتخاب می‌شود و ازآنجاکه جهت وزش باد در منطقه ترشیز شرقی و غربی می‌باشد خانه باغ را به‌گونه‌ای می‌سازند که درهای ورودی و خروجی خانه باغ نیز شرقی و غربی باشد. درب شرقی برای ورود و درب غربی برای خروج باد تعبیه می‌شود علاوه بر این روزنه‌های متعددی در جداره در نظر گرفته می‌شود که امکان تهویه مناسب فضا را فراهم می‌آورد. از طرفی شرقی و غربی بودن خانه باغ، هم‌جهت با طلوع و غروب خورشید است که این امر با ایجاد اختلاف دما، باعث ایجاد کوران هوا در داخل خانه باغ می‌شود. همچنین موقعیت خانه باغ طوری است که نحوه

دسترسی به آن از همه نقاط باغ به‌آسانی میسر باشد.

img5_1090

معماری خانه باغ

درگذشته اغلب خانه باغ‌ها گنبدی شکل بودند و مصالح بکار رفته در آن‌ها خشت و گل به همراه کاه بودگاهی از چوب نیز برای استحکام بیشتر استفاده می‌شد و معمولاً در سقف بادگیرهایی تعبیه می‌کردند؛ اما امروزه خانه باغ‌ها اغلب مستطیل شکل و طویل هستند و با مصالحی همچون آجر و سیمان و حتی گل ساخته می‌شوند؛ و سقف‌ها را معمولاً با در دسترس‌ترین مصالح از قبیل آجر و آهن، نی، خود تاک‌های انگور و خار و خاشاک می‌پوشانند. دیوارچینی جز نقاط کلیدی معماری خانه باغ چه در شکل سنتی و چه امروزی محسوب می‌شود دیوارهای خانه باغ را پنجره‌هایی بافاصله معین در برگرفته است در این پنجره‌ها چیدمان اجرهای به نحوی است که دیوار به‌صورت روزنه روزنه درمی‌آید تا از آن روزنه‌ها جریان هوا و نور خورشید ردوبدل شود که این امر موجب هر چه زودتر خشک شدن انگور می‌شود. البته درگذشته این روزنه‌ها بیشتر باسلیقه و ذوق سازنده‌ی خانه باغ و اصول خانه ساخته می‌شد که همین امر موجب می‌شد نما از سادگی و یکدستی خارج شود و ضمن ایجاد تنوع بصری بر زیبایی بنا می‌افزود ولی امروزه بیشتر سعی می‌شود خانه باغ‌ها بر اساس کم کردن مصرف مصالح و تسریع بیشتر در فرایند خشک  شدن انگور ساخته شوند.

فضای داخلی خانه باغ

درگذشته انگور را به روش آونگ کردن خشک می‌کردند که هنوز هم در نقاطی مثل ملایر و آذربایجان غربی این روش کاربرد دارد در این روش خوشه‌های انگور باید پشت سر هم با نخ بسته و از چوبی در سقف آویزان شوند که از شاخه‌های درخت بنه برای این منظور استفاده می‌کردند که دارای چوب محکم و طول عمر زیاد است؛ اما امروزه چارچوب‌های مربع و مستطیل شکل باسیم مفتول این کار را راحت‌تر کرده‌اند سیم‌های مفتول همانند سیم‌های سنتور طرفین خانه را در برگرفته‌اند و به شکل افقی از یک سر خانه به سر دیگر آن کشیده شده‌اند این سیم‌ها به‌منظور آویز کردن انگور مورداستفاده قرار می‌گیرند که این کار مانع از سیاه شدن کشمش می‌شود که راز سبز ماندن کشمش هم در همین نکته است.

انگور سابقه‌ای طولانی در این منطقه دارد از همین رو با گشت‌وگذار در کوچه‌باغ‌های کهن منطقه می‌توان تعداد زیادی از خانه باغ‌های کهن و نو مشاهده کرد خانه باغ‌هایی که هرکدام دارای زیبایی‌ها و معماری‌های خاص خود می‌باشند از همین رو چه خوب است که مسئولان فرهنگی هم از این پتانسیل بهره بگیرند و در جهت معرفی و حفظ این آثار همت بورزند.

علی نوری کارشناس ارشد ارتباطات

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت ویژه

نگاهی به تاریخ

نگاهی به روستای مغان و اردوی ۴۰۰ سال پیش شاه عباس صفوی در این روستا

روستای مغان از توابع بخش مرکزی شهرستان کاشمر در استان خراسان رضوی است این این روستا در دهستان پایین ولایت قرار دارد و بر اساس سرشماری سال 1395 جمعیت آن 2516 نفر (788 خانوار) با 1284 مرد و 1232 زن است. روستای مغان 2 کلیومتر با شهر کاشمر فاصله دارد و در سمت غرب شهر واقع است واز طرف جنوب غربی به روستای ممرآباد و از طرف شمال به جاده کاشمر-بردسکن منتهی می شود و در ناحیه آب وهوای گرم وخشک در حاشیه کویر واقع است. واژه کاوی واژه مغان در لغت نامه دهخدا اینگونه تعریف شده است «مغان . [ م ُ ] (اِ) ج ِ مغ. رجوع به مغ شود. || مغان در اصل قبیله ای از قوم ماد بودند که مقام روحانیت منحصراً به آنان تعلق داشت . آنگاه که آیین زرتشت بر نواحی غرب و جنوب ایران یعنی ماد و پارس مستولی شد مغان پیشوایان دیانت جدید شدند. در کتاب اوستا نام طبقه ٔ روحانی را به همان عنوان قدیمی که داشته اند یعنی آترون می بینیم اما در عهد اشکانیان و ساسانیان معمولاً این طایفه رامغان می خوانده اند.» با توجه به اینکه در روزگاری آیین زرتشتی در ترشیز کهن رونق داشته و اکنون هم آثار آن مانند قلعه آتشگاه در حدود 8 کیلومتری شمال غرب روستا  باقی مانده است و با توجه به معنی واژه مغان که در بالا ذکر شد، می توان این گمانه را زد که این روستا روزگاری محل روحانیان و پیشوایان آیین زرتشت در ترشیز کهن بوده است و از همین رو این نام را برای آن برگزیده اند هر چند این فقط در حد یک فرضیه است. پیشینه سند دقیقی در خصوص قدمت روستای مغان وجود ندارد ولی بافت کوچه باغ ها و معماری خانه باغ های این روستا نشان از قدمت بالای این روستا می دهد. همچنین در بعضی از کتب تاریخی روایاتی در خصوص اقامت شاه عباس صفوی در حدود قرن دهم هجری قمری در روستای مغان دیده می شود. که این امر نشان دهنده آن است که لاقل در 400 سال پیش روستا از رونق و آبادی فراوانی برخوردار بوده است. اردو شاه عباس در روستای مغان در حوالی سال 992 قمری زمانی که شاه عباس صفوی هنوز ده- دوازده ساله بیشتر نداشت به عنوان حاکم خراسان بزرگ گماشته شده بود و در هرات امروزی اقامت داشت. شاه عباس به دلیل اینکه سنش کم بود زمام حکومت داری خراسان را به علیقلی خان یکی از خوانین طایفه شاملو واگذار کرده که این موضوع باعث ناراحتی سایر خوانین و طوایف علی الخصوص مرشد قلی خان از طایفه استاجلو شده بود کشمکش ها ادامه داشت و در غرب خراسان آن روزها قدرت و نفوذ مرشد قلی خان روز به روز افزایش پیدا می کرد از همین رو علیقلی خان وزیر و در واقع همه کاره شاه عباس، تصمیم گرفت به مقابله با مرشد قلی خان برخیزد از همین رو سپاهی آماده کرد و به سمت غرب خراسان یعنی نواحی ...